De zaak “Dokter F”

Toen ik in 1989 in Zetten in Psychiatrisch centrum “De Lingewal” ging werken speelde daar net de affaire “Dokter F”:

De volkskrant 17 januari 2009
“De ‘Mengele van Zetten’ werd hij wel genoemd. Hij zou meisjes in zijn jeugdpsychiatrische inrichting van Zetten stelselmatig seksueel hebben misbruikt. Tot zijn dood, vorige week, is psychiater Theo Finkensieper (55) blijven ontkennen. Maar geen rechter geloofde hem. Hij kreeg zes jaar cel.”

Het was voor mij bijzonder leerzaam om in de psychiatrie te werken en deze affaire droeg daar niet in het minst aan bij. Dokter F geeft zelf in een interview in Trouw een m.i. rake beschrijving van de omstandigheden waarin deze affaire kon plaatsvinden:

Achteraf kan hij het moment waarop het volgens hèm fout ging, nauwkeurig bepalen. “In 1985 ben ik behandelend directeur geworden voor de hele inrichting. Dat had ik nooit moeten doen. Ik had gewoon psychiater moeten blijven bij De Lingewal, een afdeling van de Heldringstichtingen. Op een gegeven moment had ik alle touwtjes in handen. Alle macht bij de behandeling van de pupillen was verenigd in één persoon. Ik woonde op het terrein, ik was een soort pater familias, er heerste een gezinssfeer, pupillen kwamen bij ons aan huis. En ik deed alles zelf. Ik nam de besluiten tot isolatie van pupillen, ik stuurde ze door naar andere inrichtingen. Dat roept reacties op. Het was één grote draaikolk, waarin alles verzonk. Dat was niet goed. Ik had moeten opstappen.”

Op het moment dat ik in Zetten aan de slag ging was dokter F al op non actief gesteld. Al mijn collega´s kenden hem en hadden met hem gewerkt. Het was voor bijna iedereen duidelijk dat er in ieder geval iets waar was van de aanklachten. Naast een collectief schuldgevoel, waar in mijn bijzijn maar beperkt over gesproken werd, heerste er ook ongeloof en twijfel aan eigen capaciteiten. De lessen die ik leerde in deze periode heb ik voor mezelf samengevat in enkele “universele” dilemma´s:

Wat is “De waarheid”

De waarheid over wat er tussen behandelaar en pupillen is gebeurd zal nooit objectief te achterhalen zijn. Het gaat om het woord van de een tegenover het woord van de ander en er zijn geen getuigen of opnamen. Volgens mijn toenmalige collega´s waren delen van de getuigenissen (“ik werd altijd platgespoten als ik bij hem vandaan kwam”) aantoonbaar onjuist maar andere getuigenissen zeker geloofwaardig omdat ze de pupillen kenden als betrouwbaar en integer.

Ook de kwaliteits dag en weekbladen (dus niet alleen de telegraaf en Revue) schreven indertijd soms klinklare nonsense wat me heeft geleerd deze bladen maar ook andere publicaties altijd met gezond wantrouwen te lezen.

Professionaliteit

De pupillen intertijd kenden de affaire en verhalen uiteraard ook. Enkele van hen “speelden”  er ook mee door na bezoek aan de nieuwe psychiater te roepen dat ze “door hem gepakt waren”. De verhalen werden door mij en mijn collega´s lacherig afgedaan als onzin omdat ze “uiteraard niet waar konden zijn”. Bij de beoordeling van of het waar was of niet kon je echter alleen maar afgaan op je eigen oordeel en vertrouwen in de psychiater en collega´s.  De deur van de pschychiater was welliswaar nooit op slot maar die was dat ook in de periode van Dokter F niet geweest.

Ook ik heb naderhand in veel “een op een” situaties met kinderen gewerkt. De les die ik daarbij altijd in gedachten heb gehouden is dat ik van mijn besluiten en handelingen achteraf verantwoording moest kunnen afleggen. Door beslissingen en handelingen zoveel mogelijk vast te leggen en met collega´s te bespreken is dat deels te ondervangen. Zeker als man blijf je als hulpverlener echter altijd kwetsbaar voor verhalen waarvan de waarheid nooit helemaal te achterhalen zal zijn.

Controle op macht

Dokter F geeft in zijn interview zelf al impliciet aan dat er geen controle was op zijn functioneren. Grote afwezige hierbij was zeker de kinderbescherming waar in de publicaties opvallend weinig aandacht aan besteed wordt.  Voor een lange periode is de Otto Gerhard Heldering stichting in Zetten een afvalputje van de geestelijke gezondheidszorg in Nederland geweest. Als je nergens meer terecht kon ging je naar Zetten en “men” zal zeker iets gedacht hebben van “wat ze daar doen weten we niet en willen we niet weten, maar ze zijn er wel onder dak”.

In het klein speelde dit ook in de groep waar ik werkte. De collega die de roosterplanningen maakte en de kas bijhield was ooit van deze taken ontheven omdat hij er misbruik van maakte. Omdat echter niemand anders deze taken wilde uitvoeren deed hij ze inmiddels weer. Iedereen wist dat hij er wederom beperkt misbruik van maakte maar niemand deed er iets aan omdat de consequentie was dat je de taak dan zelf op je kon nemen. Wellicht was het niet geheel toevallig dat deze collega ook degeen was die privé met Dokter F op vakantie ging…

Iedereen en wellicht juist de persoon aan de top van een hierarchie heeft dus controle nodig om ontsporing en machtsmisbruik te voorkomen. Dat deze controle niet altijd voldoende plaatsvindt wordt vaak veroorzaakt door luiheid en eigenbelang.

Zie ook:

Deel dit artikel:
  • Print
  • Facebook
  • Twitter
  • Google Bookmarks
  • Hyves
  • LinkedIn
  • Add to favorites

5 gedachtes aan “De zaak “Dokter F”

  1. Tineke

    In 1985 heb ik als invalkracht op Lingewal gewerkt. Onuitwisbare ervaring zo blijkt 30 jaar later. Personeel onder de indruk van de zaak F, werd ik zo goed en kwaad als het ging ingewerkt. Uiteindelijk ontslag aangevraagd. Ik hoop dat de kinderen/ jeugdigen nu professioneler vanuit eerlijke,oprechte betrokkenheid tegemoet worden getreden.

  2. marijke

    wie kent marijke bonouvrie uit zetten zij zat op de groep opsteenbeek er was daar een groepdleidster die uit nijmegen kwam en er was een juf wil een forse vroue
    we moesten als terapie behas afwerken of wasknijppers maken
    graag uw reactie

  3. Janita

    Hoi,

    het klopt dat het beide kanten opgaat en dat openheid de beste remedie is.
    Dat is helaas nog niet zo algemeen geaccepteerd.
    Er is veel taboe rond dit onderwerp.
    Duidelijk is in elk geval wel dat die grenzen belangrijk zijn en gerespecteerd dienen te worden en dat zwijgen tot niets lijdt.

  4. lenard Bericht auteur

    Janita,
    Dank voor je reactie. Goed om te lezen dat je je volledig in mijn redenaties kunt vinden. Ik ben wat verder gaan lezen op http:/www.machtsmisbruik.nu en er komen diverse herinneringen naar boven uit de zes jaar dat ik in de hulpverlening gewerkt heb.
    Hulpverlener is een moeilijk en vaak ondankbaar en ondergewaardeerd beroep. Daarbij zijn hulpverleners soms zelf ook (ex)patient. Wat mij bijvoorbeeld in toenemende mate tijdens mijn werk ging storen was dat ik collega´s moest uitleggen waar de normale grenzen van intimiteit liggen. Dan gaat het niet alleen van de grenzen aan wat je zelf als hulpverlener doet maar ook wat je toelaat van clienten:
    Als een meisje (“cliente”) dat je net een uur kent dicht naast je komt zitten of op schoot gaat zitten is dat niet normaal en grens overschrijdend en moet je dat als hulpverlener ook zeer goed duidelijk maken.
    Als een jongen in een crisis interventie centrum de hele dag met ontbloot bovenlijf rondloopt is dat niet normaal en intimiderend gedrag. enz.
    Het is dus complex en allemaal (helaas) niet eenzijdig of zwart wit. Zo open en eerlijk mogelijk over praten dus om te zorgen dat je ervan kunt leren…

  5. Janita

    Ik ontdekte je schrijven door een bezoekje dat werd gebracht op mijn website.
    Ik wil graag reageren.
    Het doet me heel goed om ervaringen en gedachten te lezen van een (ex-)medewerker van de Lingewal en ook uw invalshoek van het vreselijke gebeuren in Zetten te lezen.
    De geschiedenis heeft elke betrokkene toentertijd geraakt en tot nadenken gezet.
    Ik kan me eigenlijk volledig in uw redenaties vinden.
    Het belangrijkste is ervan leren en trachten dergelijke gebeurtenissen op alle fronten te voorkomen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *