Lenard's Weblog

In de volkskrant van deze zaterdag twee stukjes over goed en kwaad;

• “Gemene spelletjes in uniform”, over Abu Ghraib, het beroemde Stanford Prison Experiment van Philip Zimbardo en zijn recent in het nederlands vertaalde boek genaamd “Het Lucifer Effect”.
• “Occultisme op Urk” over hoe Urker jongeren in de ban raken van occultisme wat in een geval heeft geleid tot een moord.

Cartoon Kamagurka

In de krant wordt er geen verband gelegd maar het springt in het oog. De mens is in staat tot duivels gedrag en daar blijven we ons over verbazen. En die verbazing is goed. Hopelijk leidt die verbazing ooit nog eens tot een zeer wijdverbreid besef dat iedereen in staat is tot het kwade.

Of zou ik die Urkers nu niet helemaal begrijpen? Het artikel zegt het eigenlijk ook al: “wie gelooft in het goede, gelooft ook in het kwade, en daar spot je niet mee.” Je zou dus zeggen dat die Urkers zich niet zo verbazen over onze vaardigheid te transformeren tot een duivel. En als je begrijpt dat iedereen in staat is tot het kwade zou dat toch moeten leiden tot enige compassie met mensen die van het rechte pad raken.

De redenatie die door mijn hoofd gaat is: iedereen is in staat tot het kwade > ook ik ben in staat tot het kwade > ik ben dus niet beter dan een ander > voor hetzelfde geld was ik die terrorist of misdadiger geweest > de enige uitweg uit een wereld van misdadigers is wederzijds respect en je actief inspannen om de situatie en beweegredenen van de ander te begrijpen > als je elkaar begrijpt kun je er hopelijk ook voor zorgen dat je niet alleen zelf maar dat ook de ander niet in een situatie belandt waarin “het kwaad” overwint.

Philip Zimbardo schrijft juist hierover (als ik de samenvatting goed begrijp). Hij analyseert niet zozeer de deelnemers aan zijn experiment maar vooral zijn eigen rol. Hoe hij zo lang zonder in te grijpen toe kon zien hoe hij anderen in een situatie bracht waarin ze overgingen tot marteling en wreedheden. Zouden ook christenen en moslims tot een dergelijke zelfanalyse in staat zijn? Je zou zeggen dat als het slechte dan zo banaal is het goede dat ook moet zijn en dat de haat dus even ver of dichtbij is als de liefde (of de vrede zo je wilt)

Het nieuwe jaar start over het algemeen met goede voornemens. Mijn poging strandde dit jaar in verwondering. Ik lees op dit moment het prachtige boek “Wat is de wat” van Dave Eggers. Het boek drukt je met de neus op de relativiteit van het leed in Nederland en Europa. In Zuid Soedan is al jaren (sinds 1954 met een onderbreking van 1972 tot 1983) een burgeroorlog aan de gang van ongekende proporties met honderdduizenden doden per jaar.

Wat me dan verwondert:

• Waarom we in Europa nog steeds lijken te denken dat WO2 het ergste is dat de mensheid is overkomen.
• Waarom het conflict in het midden oosten in de kranten zoveel aandacht krijgt terwijl het aantal oorlogsslachtoffers daar in het niet valt bij het aantal in Soedan.
• Waarom ik met deze wetenschap nog steeds rustig achter mijn bureautje blijf zitten.
• Waarom de mensheid de vernietiging van de eigen soort als haar primaire taak lijkt te beschouwen.
• Dat ik zeker 100 redenen kan verzinnen waarom ik er niets aan kan of wil doen.