Lenard´s Weblog

Ik ben eigenlijk niet zo´n fan van Arnon Grunberg. Ik de volkskrant van afgelopen zaterdag schrijft hij echter rake dingen over “Nederlandse boosheid” en berichtgeving in de Telegraaf:

• “Motto van de hedendaagse burg: wie niet boos is, is niet mondig.”
• “Wie hartstochtelijk naar een vijand verlangt, zal niet bijzonder kieskeurig zijn.”

Die laatste stelling doet me denken aan een psychologisch fenomeen dat in/out-group differentiatie genoemd wordt. Ik heb jaren terug tijdens mijn studie onderzoek verricht naar dit fenomeen.

in-out-groups

Het komt erop neer dat indien je een groep mensen op basis van maar heel vage criteria in tweeën verdeelt de mensen uit de beide groepen “vanzelf” negatiever over die in de andere groep gaan denken. Dit is waarschijnlijk een sterk en zeer oud mechanisme dat vaak ongemerkt, ook bijvoorbeeld in organisaties, optreedt. In organisaties wordt er in dit verband vaak gesproken over “team eilanden”. “Er over praten” helpt in mijn ervaring niet, je zult echt iets moeten doen om het mechanisme tegen te gaan: Je verdiepen in de ander, een tijdje meewerken op een afdeling, regelmatig overleg etc.

Terug naar Grunberg: Dat hartstochtelijk verlangen naar een vijand zit dus in ons allen…

Nu ik toch in de anekdotes over personen zit schiet met het verhaal te binnen van Jan. Het gaat over dynamiek in groepen en over winnen en verliezen.

Volleybal foto, de speler met no 14 zou Jan kunnen zijn

Ik heb anderhalf jaar gevolleybald met teamgenoot Jan. Hij was een markante persoon die op trainingen altijd de aandacht naar zich toetrok. Bij het inlopen al wilde iedereen bij hem in de buurt lopen want hij had altijd wel een paar goeie grappen of een leuk verhaal paraat. Als Jan niet op de training was (wat zelden gebeurde) was het maar een dooie boel.

In het veld daarentegen had Jan “speltechnisch” gezien een beperkte rol. Hij kon aan het net goed ballen tegenhouden (blokken).  Aanvallend imponeerde hij zeker niet en in het achterveld wist hij ondanks dat hij in het uiterste hoekje van het veld stond nog punten voor de tegenstander te maken door ballen die meters uitgingen toch nog aan te raken.

Jan maakte met zijn uitstraling aan het net, vlotte babbel maar vooral zijn teamspirit echter wel het verschil in de wedstrijden die we speelden. Dat merkten we heel duidelijk toen we na de winterstop weer met de training en wedstrijden begonnen. Jan kwam niet meer opdagen en we hebben hem nooit meer gezien. Voor de winterstop stonden we plek drie van boven, aan het eind van de competitie ergens drie van onder.

Ik ben nooit helemaal het fijne te weten gekomen over de reden van zijn afwezigheid. Het gerucht ging dat hij in de bak zat. Als het de gevangenis niet geweest is is de kans groot dat het op een andere manier met de schaduwzijde van zijn persoon te maken had; 12 sporten en beroepen en 13 ongelukken…

Om er toch maar weer een moraal aan te breien: Het gelijk van de kille rekenaars is zeer betrekkelijk, allemaal goede spelers bij elkaar maakt nog geen team en de dynamiek van groepen is vaak complex en ondoorgrondelijk. Het meest doorslaggevend in mijn herinnering was echter het spelplezier dat hij uitstraalde en over wist te brengen op anderen.

Een bekend fenomeen is dat succes vele eigenaren kent. Als AZ dit jaar kampioen wordt zal er veel gediscussieerd worden of het nu coach van Gaal, spits X met zijn doelpunten, middenvelder Y met zijn briljante voorzetten of verdediger Z was met z´n snijdende tackels.

Het “geval AZ” is nog extra interessant omdat van Gaal vorig seizoen al was weggestuurd maar door de spelersgroep is behouden. Dus hoewel van Gaal een belangrijke bijdrage aan het succes zal leveren had het zomaar gekund dat hij er niet meer bij was geweest.

Een advertentie verkoper heeft mij ooit proberen uit te legen dat hij de belangrijkste medewerker van het bedrijf was omdat hij immers het geld verdiende. Sinds die tijd heb ik me regelmatig afgevraagd of bedrijven en sportteams nu zoveel verschillen. Er zijn allerlei prikkels bedacht om managers en medewerkers te stimuleren om goed te presteren.

Ultieme doel lijkt te zijn dat managers het geld van investeerders zien als hun eigen geld en er ook op dezelfde voorzichtige wijze mee omspringen. Bij bepaalde managers loopt dat echter wat uit de hand en zij zien het geld van de investeerders iets te letterlijk als hun eigen geld; ze plegen fraude of kennen zichzelf exorbitante bonussen toe. In hun ogen is dat ook volkomen terecht: zonder hen was er immers nooit zoveel geld verdiend.

Maar net als in de sport doen de echt goede managers het niet primair voor het geld. Uiteindelijk is het de liefde voor het werk en de eerzucht om het goed of beter te doen dan een ander die hen drijft. En wie gunt het van Gaal niet dat hij aan het eind van het seizoen met een brede glimlach en tranen in de ogen de schaal boven zijn hoofd kan heffen? Ze beseffen bovendien dat ze succes kunnen hebben omdat ze onderdeel zijn van een team met goede spitsen, middenvelders en verdedigers. Een team dat hen in staat stelt succesvol te zijn maar het hen bovenal ook gunt…